NHẬT KÝ CÔNG TÁC

Tính đến nay, vừa tròn 110 năm cây cao su được du nhập vào Việt Nam (1897) và 100 năm hình thành những đồn điền kinh doanh (1907). Diện tích cây cao su đã tăng rất nhanh, từ 7.077 ha tập trung tại các tỉnh Đông Nam Bộ vào năm 1920; đã tăng lên đến 480.200 ha trên cả nước, cho tổng sản lượng mủ khai thác đạt 468.600 tấn. Còn hiện nay? Theo thống kê, hiện cả nước có trên 500.000 ha cao su, trong đó Bắc Trung Bộ 41.500 ha-năng suất 10 tấn/ha, Nam Trung Bộ 6.500 ha-10 tấn/ha, Tây Nguyên 113.000 ha-12 tấn/ha (Gia Lai 50.000 ha) và Đông Nam Bộ 339.000 ha- 15 tấn/ha. Theo Tập đoàn Cao su Việt Nam, vào năm 2010, diện tích cao su có thể đạt mức 700.000 ha; trong đó diện tích khai thác từ 420.000 đến 450.000 ha và cho sản lượng trên 600.000 tấn; kim ngạch xuất khẩu vẫn giữ được ở mức trên 1 tỷ USD. Đến năm 2015, diện tích khai thác đạt 520.000 đến 530.000 ha, và sản lượng ước đạt 750.000-800.000 tấn, đạt kim ngạch xuất khẩu 1,5 tỷ-1,6 tỷ USD.

Theo thống kê năm 1976, tổng diện tích cao su chỉ có 76.600 ha, với sản lượng 40.200 tấn. Năm 2005, cả nước đã có 480.000 ha, và đạt sản lượng 468.600 tấn mủ. Riêng khối quốc doanh có khoảng 287.800 ha (chiếm 72,7%) và 380.500 tấn (81,2%) với năng suất khá cao, do áp dụng các tiến bộ kỹ thuật và giống cao sản. Diện tích cao su tiểu điền và tư nhân ước khoảng 194.370 ha (chiếm 40,5% tổng diện tích) và sản lượng khoảng 88.000 tấn (chiếm 19% tổng sản lượng).

Tốc độ tăng trưởng xuất khẩu cao su của Việt Nam trong giai đoạn 2001-2006 bình quân đạt 17,66%/năm, là cao nhất so với các nước Thái Lan (2,37%), Indonesia (5,27%), Malaysia (3,52%). Năm 2005, tổng kim ngạch xuất khẩu cao su đạt 804 triệu USD (xếp thứ 2 trong số các mặt hàng nông sản xuất khẩu sau gạo); năm 2006 đã đạt 1,27 tỷ USD và là mức cao nhất từ trước tới nay. Theo tính toán, năm 2006, bình quân mỗi ha cao su đã đạt mức tổng thu khoảng 46 triệu đồng (đối với khối quốc doanh), và khoảng 27 triệu đồng (đối với cao su tiểu điền), riêng của Tổng công ty Cao su Việt Nam đạt mức bình quân hơn 50 triệu đồng/ha.

Theo Viện Điều tra quy hoạch rừng, Tây Nguyên được xác định là vùng trọng điểm cao su của cả nước (cùng với vùng Đông Nam bộ) vì có lợi thế nhất về tiềm năng đất đai để mở rộng diện tích cao su. Hiệu quả SXKD của các công ty cao su khu vực Tây Nguyên trong những năm qua cho thấy, việc mở rộng diện tích trồng cây cao su khu vực này là đúng đắn. Một khảo sát thực địa gần đây cho thấy, quỹ đất có khả năng chuyển đổi để trồng cao su vùng là 170.000 ha nằm trên địa bàn 5 tỉnh: Kon Tum, Gia Lai, Đắk Lắk, Đắk Nông và Lâm Đồng. Nếu tận dụng tốt quỹ đất có thể trồng được khoảng 102.000 ha cao su nguyên liệu; trong đó chủ yếu chuyển đổi từ rừng tự nhiên kém chất lượng (82.900 ha), phần còn lại từ đất lâm nghiệp chưa có rừng (28.100 ha) và đất màu, nương rẫy, cây cà phê kinh doanh kém hiệu quả (59.000 ha). Hiệp hội Cao su Việt Nam cho biết, hiện cao su là mặt hàng nông sản có kim ngạch xuất khẩu lớn thứ 2 của Việt Nam (sau gạo). Riêng năm 2006, cao su thiên nhiên xuất khẩu của Việt Nam (bao gồm cả nguồn cao su thiên nhiên nhập khẩu từ các nước láng giềng), đã đạt sản lượng gần 708.000 tấn, với tổng giá trị xấp xỉ 1,3 tỷ USD. Bên cạnh đó, việc phát triển cây cao su còn góp phần xây dựng và mở mang các vùng kinh tế mới, tạo công ăn việc làm cho hàng triệu lao động, góp phần xóa đói giảm nghèo.

Chiếm thị trường thế giới bằng đồ gỗ cao su

Vấn đề đặt ra hiện nay, theo các chuyên gia, diện tích đất để quy hoạch phát triển cây cao su, nhất là cho đại điền, loại hình mang lại hiệu quả kinh tế cao, hiện nay dự án trồng 5 triệu ha rừng trong giai đoạn 1998-2005, gồm 2 triệu ha rừng phòng hộ và 3 triệu ha rừng sản xuất; vào cuối năm 2006 vừa qua đã được điều chỉnh còn 1 triệu ha rừng phòng hộ, 2 triệu ha rừng sản xuất và bổ sung 1 triệu ha rừng cây công nghiệp và cây ăn quả. Như vậy, nếu mạnh dạn giao diện tích đất trong dự án trồng 5 triệu ha rừng để phát triển cây cao su thì không những đáp ứng được mục tiêu của dự án trồng rừng, mà đáp ứng được cả yêu cầu kinh tế- xã hội từ cây cao su. Ở các vùng đất thuận lợi, cây cao su sẽ được thâm canh tăng năng suất, khai thác mủ là chính và tận dụng nguồn gỗ khi thanh lý vườn cây. ở những vùng đất xấu, đất dốc, cây cao su được trồng chủ yếu lấy gỗ và kết hợp khai thác mủ.

So với các nước trong khu vực như Thái Lan, Indonesia, Malaysia, ngành cao su Việt Nam vẫn phát triển sau với khoảng cách rất xa về sản lượng, về xuất khẩu và đặc biệt là sự phát triển cân đối giữa khu vực hạ nguồn và khu vực thượng nguồn, về kinh nghiệm xử lý môi trường, về phương thức buôn bán. Học tập kinh nghiệm của các nước tiên tiến trong khu vực, Việt Nam sẽ tập trung phát triển ngành cao su theo phương hướng: Phát triển khu vực thượng nguồn trên cơ sở tăng diện tích kết hợp với thâm canh, áp dụng khoa học kỹ thuật để đưa năng suất bình quân lên 2 tấn/ha và đạt sản lượng 1 triệu tấn sau năm 2010. Tăng cường đầu tư vào khu vực hạ nguồn, bao gồm cả thu hút đầu tư nước ngoài để sản xuất các sản phẩm công nghiệp cao su như các sản phẩm latex, săm lốp ô tô, sản phẩm cao su kỹ thuật để phục vụ nhu cầu tiêu dùng trong nước và xuất khẩu. Phát triển công nghệ chế biến sản phẩm gỗ từ gỗ cao su để tăng thêm giá trị cho ngành cao su và tăng kim nghạch xuất khẩu. Tăng cường hợp tác quốc tế để học hỏi kinh nghiệm của các nước tiên tiến trên thế giới, đặc biệt là của các nước Đông Nam Á và đóng góp tích cực cùng các nước sản xuất cao su để duy trì mức giá cả công bằng cho người sản xuất cao su tự nhiên so với cao su nhân tạo.

Tỷ trọng xuất khẩu cao su của Việt Nam trên thế giới còn chưa cao (khoảng 7% theo lượng xuất khẩu), uy tín chưa cao nên giá xuất khẩu cao su của Việt Nam còn thấp hơn so với giá cao su trên thị trường thế giới. Cùng một mặt hàng RSS1 nhưng giá cao su của Việt Nam bán cho bốn thị trường thì đều kém Malaysia, Singapore, và Mỹ. Giá cao su Việt Nam thấp một phần do chất lượng cao su của ta còn thấp, chủng loại ít. Thị trường xuất khẩu cao su lớn nhất của việt nam là trung quốc (chiếm khoảng 60% tổng sản lượng). Sở dĩ Trung Quốc nhập khẩu một khối lượng lớn cao su Việt Nam là do gần 90% sản lượng mủ cao sết VR3L của ta thích hợp với việc sản xuất săm lốp cao su chất lượng thấp. Còn loại cao su SVR10, SVR20 có thị trường tiêu thụ khá rộng nhưng Việt Nam lại không có đủ hàng để cung cấp.